Vorig voorjaar stond ik bij het tuincentrum met een zelfgetimmerde plantenbak op de aanhanger en een winkelwagen die vol raakte met zakken potgrond. Ik had er zes gepakt, op goed geluk. Thuis bleek dat er twee zakken over waren, en dat die twee de rest van het seizoen ongebruikt in de schuur stonden te verhuizen. Het had slimmer gekund. Voor een plantenbak van 120 x 40 x 40 centimeter heb je namelijk vier zakken van 40 liter nodig als je een drainagelaag onderin legt, en vijf zakken als je de bak helemaal tot de rand wilt vullen zonder drainage.
Het begint met het volume. Een bak van 1,2 meter lang, 0,4 meter breed en 0,4 meter hoog heeft een binneninhoud van 0,192 kubieke meter, oftewel 192 liter. Dat is het maximum, met de grond tot de rand. In de praktijk vul je een plantenbak nooit tot helemaal bovenaan, want dan spoelt bij het gieten alles over de rand. Laat een strook van ongeveer vijf centimeter vrij en je houdt 35 centimeter vulhoogte over. Dat is 1,2 maal 0,4 maal 0,35, ofwel 168 liter.
Een drainagelaag scheelt een zak
Onder in de bak hoort een laag waar het water kan weglopen, zeker bij een houten of kunststof bak met afvoergaatjes. Daarvoor gebruik je vijf centimeter kleikorrels of grof grind. Dat neemt 0,024 kubieke meter in beslag, 24 liter, en daarmee blijft er 144 liter aarde over. Heeft de aarde de neiging om in te zakken, wat in de eerste weken altijd gebeurt, tel er dan zo'n tien procent bij. Dan kom je op ruim 158 liter.
Gewone zakken potgrond zijn er in maten van 20, 40 en 50 liter. Bij 40 liter pak je er vier, goed voor 160 liter. Bij 50 liter heb je er vier nodig om de zetting op te vangen, want drie zakken van 50 liter is precies 150 liter en dat is net te weinig. Wie geen drainagelaag aanbrengt, heeft de volle 168 liter nodig en komt uit op vijf zakken van 40 liter.
Welke aarde kies je?
Gebruik voor een plantenbak liever geen gewone tuingrond uit de sloot. Die verdicht te snel en is vaak te nat. Kies potgrond of speciale plantenbakgrond, eventueel gemengd met wat compost of een beetje perliet voor extra luchtigheid. Voor een moestuin- of kruidenbak is een mix van ongeveer twee derde potgrond en een derde compost een goede basis.
Let ook op de prijs per liter. Een zak van 50 liter kost vaak maar iets meer dan een zak van 40 liter, waardoor de grote zakken goedkoper uitvallen. Vier zakken van 40 liter betekent 160 liter, terwijl drie zakken van 50 liter 150 liter geeft. Ga je voor de grotere zak, dan neem je er dus vier en heb je ruim 40 liter over voor bijvullen in de lente.
Een tip voor de volgende keer
Meet de binnenmaten van je bak voordat je gaat kopen, want de wanddikte van het hout haalt al snel een paar centimeter van elke kant af. Een bak die buiten 120 bij 40 is, heeft binnen vaak maar 116 bij 36. Dat scheelt een paar liter, genoeg om met één zak minder weg te komen. Schrijf de uitkomst op een briefje en neem dat mee naar de winkel. Dan sta je niet meer te twijfelen bij de stapels potgrond.
