Mijn buurman ontdekte het op een zaterdagochtend in februari. Hij wilde de auto afspuiten na een week pekel op de weg, draaide de buitenkraan open en er kwam niets. Pas toen het een paar dagen later dooide, zag hij het: een donkere vochtplek op de binnenmuur van de bijkeuken, precies waar de leiding naar buiten liep. De leiding was bevroren, gescheurd, en had zodra het ijs smolt rustig water in de muur gelekt. De rekening van de loodgieter en het stucwerk samen kwam uit boven de vierhonderd euro. En dat allemaal omdat een klusje van vijf minuten in oktober was blijven liggen.
Het korte antwoord op de vraag wanneer je moet aftappen: doe het voordat de eerste nachtvorst komt, dus zodra de weersverwachting nachttemperaturen rond de 0 graden laat zien. In Nederland valt de eerste lichte vorst in het binnenland meestal ergens tussen half oktober en begin november, aan de kust vaak wat later. Wie in het najaar van 2026 geen risico wil lopen, zet het in de agenda voor het laatste weekend van oktober, het weekend waarin ook de wintertijd ingaat. Makkelijk te onthouden: klok een uur terug, buitenkraan leeg.
Waarom een paar graden onder nul al genoeg is
Water zet ongeveer negen procent uit als het bevriest. In een open emmer is dat geen probleem, maar in een koperen of kunststof leiding die aan twee kanten vastzit, heeft dat ijs nergens heen te gaan. Het stuk leiding dat door de buitenmuur loopt, is het zwakke punt. Een enkele nacht met min één doet meestal nog weinig, maar een paar uur bij min drie tot min vijf, zeker met wind op de gevel, is vaak al genoeg om het water in dat laatste stukje leiding te laten bevriezen. Het verraderlijke is dat je de schade pas merkt bij de dooi, als het ijs smelt en het water door de scheur naar buiten, of erger, naar binnen loopt.
Zo tap je hem af, stap voor stap in één alinea
Zoek eerst het afsluitkraantje binnen op de leiding naar de buitenkraan. Dat zit meestal in de meterkast, de bijkeuken, de kelder of onder het aanrecht, vaak een klein kraantje met een hendel of een draaiknop. Draai dat dicht. Loop dan naar buiten en zet de buitenkraan helemaal open, zodat er lucht in de leiding kan. Ga weer naar binnen en draai op het afsluitkraantje het kleine aftapdopje los, het schroefje of dopje aan de zijkant. Houd er een bakje of emmer onder, want er komt nog een scheut water uit. Als het leeg is, draai je het dopje weer dicht en laat je de buitenkraan de hele winter open staan. Dat laatste vergeten veel mensen: een dichte buitenkraan kan het restje water alsnog opsluiten.
Heb je geen afsluitkraantje binnen, dan zit er waarschijnlijk alleen een hoofdkraan op de hele woning. Dan is het lastiger en is het de moeite waard om een loodgieter een afsluiter met aftapmogelijkheid te laten plaatsen. Dat kost eenmalig een paar tientjes plus voorrijkosten, een fractie van de reparatie na een vorstscheur.
En die vorstvrije buitenkranen dan?
Er bestaan zogenaamde vorstvrije buitenkranen, waarbij de eigenlijke afsluiter een eind binnen in de muur zit, in het warme deel van het huis. Het stuk leiding dat door de koude gevel loopt, loopt na gebruik vanzelf leeg. Wie zo'n kraan heeft, hoeft in principe niet af te tappen. Wel moet de slang eraf, want een aangesloten slang houdt water vast in de kraan en maakt het hele principe waardeloos. Twijfel je welke kraan je hebt? Een vorstvrije kraan steekt vaak iets verder uit de muur en heeft een langere behuizing, maar het typenummer op de kraan of de papieren van de installateur geven uitsluitsel.
Mijn buurman heeft inmiddels zo'n vorstvrije kraan. Hij zegt dat hij er nooit meer over na hoeft te denken. Ik tap die van mij nog elk jaar gewoon af, in het weekend van de wintertijd, met een kop koffie in de hand. Vijf minuten werk, en in februari gewoon water als ik de auto wil wassen.
