Kort antwoord: Een echte Nederlandse karaktereigenschap met een Y bestaat niet. Woorden die met y beginnen, zoals yoga, yoghurt en yeti, zijn leenwoorden en zeggen niets over iemands persoonlijkheid. Wat je waarschijnlijk zoekt, is de lijst met eigenschappen die beginnen met IJ, zoals ijverig (hardwerkend), ijzersterk (erg sterk, mentaal of fysiek) en ijdel (te veel met uiterlijk bezig). De ij werd vroeger als y geschreven, en daarom duikt hij in woordspellen en oude alfabetlijsten nog vaak op bij de letter Y, ook al sorteert het Nederlands hem tegenwoordig onder de I.
Waarom levert 'y' zelf geen eigenschappen op?
Woorden die daadwerkelijk met een y beginnen, zijn in het Nederlands vrijwel zonder uitzondering leenwoorden: yoga, yoghurt, yeti, yen, ypsilon, yuppie. Geen van deze woorden beschrijft een karaktertrek. Daarom wordt er bij "eigenschappen met een Y" vrijwel altijd naar de ij-woorden gezocht.
Wat is de ij precies, en waarom hoort hij bij de Y?
De ij is een digraaf: twee tekens, één klank. In oudere spelling werd deze klank geschreven als y met puntjes, iets dat nog terug te zien is in familienamen als Van Wyk. Daardoor staat de ij in sommige spelletjes en klassieke alfabetlijstjes nog bij de Y, terwijl je bij het gewoon alfabetiseren van Nederlandse woorden de ij bij de I moet zoeken.
Zeven eigenschappen met ij, van positief tot negatief
- IJverig: hardwerkend en gedreven.
- IJzersterk: mentaal of fysiek erg weerbaar.
- IJskoud: kalm blijven op het juiste moment, of juist gevoelloos.
- IJdel: te veel gericht op uiterlijk en bewondering.
- IJzig: kil en afstandelijk.
- IJselijk: huiveringwekkend, literair.
- IJlhoofdig: verward of warrig, vaak bij koorts.
Tip voor een sollicitatie
Ga voor ijverig of ijzersterk: allebei ondubbelzinnig positief. Wil je iets minder gebruikelijks noemen, leg bij ijskoud dan kort uit dat je "kalm onder druk" bedoelt, anders klinkt het al snel negatief.
Meer over de ij als aparte letter of digraaf lees je op onzetaal.nl en nl.wikipedia.org. Spellingcontrole kan via de Woordenlijst Nederlandse Taal en taaladvies.net.
